Over Muckraker

Begin 2008 is het initiatief genomen tot het oprichten van Stichting Muckraker door enkele professionals van buiten de journalistiek die zeer begaan waren met de onderzoeksjournalistiek in het algemeen en het lot van journalist Eric Smit in het bijzonder.

Het primaire doel van deze stichting is het ondersteunen van onderzoeksjournalistiek. Een aspect daarvan is het verzorgen van rugdekking voor onderzoeksjournalisten die door de onderwerpen van hun publicaties juridisch in het nauw worden gedreven. Het bestuur van Muckraker voorzag destijds dat Smit bij het schrijven van zijn biografie over zakenvrouw Nina Storms-Vleeschdraager zou worden achtervolgd met juridische procedures. Als freelance journalist kon Smit niet terugvallen op de steun van een krant, een tijdschrift of een uitgever. Een stichting die zich zou bekommeren om het lot van met name freelance onderzoeksjournalisten, was de oplossing. Donateurs van de stichting kunnen op anonimiteit rekenen.

Bij het zoeken van een naam voor de stichting suggereerde Smit de naam Muckraker en die suggestie is uiteindelijk door het bestuur overgenomen. De term betekent, letterlijk vertaald, vuil- of strontschepper. ‘Muckraker’ is een oude geuzennaam voor de onderzoeksjournalist die in 1906 door de Amerikaanse president Theodore Roosevelt in zijn speech ‘The man with the muck rake’ werd gemunt. In zijn speech schetste Roosevelt het grote belang van de onderzoeksjournalistiek in een democratie. Deze dient met open geest en niet aflatende energie zaken van het donker naar het licht te brengen. Geen terrein zou zich aan de mestvorken van deze journalisten mogen ontrekken. De inspanningen van de ‘muckrakers’ leveren in sommige gevallen schandalen op. Het zij zo, de macht dient te worden gecontroleerd, aldus Roosevelt.

“There are in the body politic, economic and social, many and grave evils, and there is urgent necessity for the sternest war upon them. There should be relentless exposure of and attack upon every evil man, whether politician or business man, every evil practice, whether in politics, business, or social life. I hail as a benefactor every writer or speaker, every man who, on the platform or in a book, magazine, or newspaper, with merciless severity makes such attack, provided always that he in his turn remembers that the attack is of use only if it is absolutely truthful.’ – Theodore Roosevelt

Smit heeft overigens formeel niets met Stichting Muckraker te maken. De stichting heeft een bestuur dat oordeelt over aanvragen voor steun. Het bestuur van Stichting Muckraker heeft zich sinds haar oprichting ontfermd over ‘de zaak-Smit’. Het bestuur was van mening dat hij zich in een zeer bijzondere situatie bevond en honderden donateurs deelden die mening. 

Vanaf het moment dat hij zich had toegelegd op het schrijven van de zakelijke biografie over Nina Storms–Vleeschdraager (Nina Brink), werd hij belaagd met rechtszaken. Het bestuur heeft zich door Smit en zijn advocaat Matthijs Kaaks uitgebreid laten informeren over zijn journalistieke project en over zijn eerdere journalistieke producties rond het onderwerp van zijn boek. Het bestuur is van oordeel dat Smit gedegen werk heeft verricht en uit haar zorgen over de mate van juridische agressie die hem en andere journalisten ten deel vallen.

De zaak Smit is tot nu toe het enige project dat door Muckraker werd ondersteund. Een tweede aanvraag voor bijstand heeft het bestuur uiteindelijk niet hoeven honoreren omdat de klacht tegen de journalist werd ingetrokken.

Het doel van de stichting is echter breder. De statutaire omschrijving van het doel van stichting Muckraker luidt als volgt: ‘Het behartigen, al dan niet door middel van financiële ondersteuning, van belangen van de vrije pers en van individuele journalisten in een ongestoorde en vrije beroepsuitoefening, het ondersteunen en stimuleren van vrije en onbelemmerde nieuwsgaring en het faciliteren en het ondersteunen van journalisten die tegenwerking ondervinden bij (de totstandkoming van) hun publicaties, een en ander in de ruimste zin van het woord en het verrichten van al hetgeen met het vorenstaande verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn’.

Inmiddels is Stichting Muckraker bezig met het verkrijgen van donaties en het aantrekken van impact financing om de onderzoeksjournalistieke projecten die zij in aanvraag heeft te kunnen starten. 

Stichting Muckraker heeft per 1 januari 2015 de ANBI-status.

Gerard Cornelisse,
voorzitter stichting Muckraker